คนเชียงใหม่ใช้ถุงยางอนามัยแค่ไหน ตัวเลขที่ผู้เขียนพบเป็นของปี 2557 ไม่ใช่ของวันนี้ งานสำรวจครัวเรือนทั้งจังหวัดปีนั้น ซึ่งสัมภาษณ์คนอายุ 15 ถึง 64 ปี 1,744 คน ประมาณว่าในคนที่เคยมีเพศสัมพันธ์ มีร้อยละ 4.8 ที่ใช้ถุงยางอนามัยเป็นส่วนใหญ่หรือทุกครั้งในสามเดือนก่อนตอบ งานนี้ผ่านมาเกินสิบปีแล้ว และไม่ได้ถามว่าคู่เป็นคู่ประจำหรือไม่
คนเชียงใหม่ใช้ถุงยางอนามัยแค่ไหน ตัวเลขจากงานสำรวจทั้งจังหวัดปี 2557
งานสำรวจนี้ตีพิมพ์ในวารสาร BMC Research Notes เมื่อปี 2560 ทีมวิจัยสุ่มพื้นที่ระดับตำบลในจังหวัดเชียงใหม่ 36 แห่ง เป็นเขตเมือง 24 แห่งและเขตชนบท 12 แห่ง แล้วสุ่มครัวเรือนในแต่ละแห่ง ผู้ตอบต้องอยู่ในเชียงใหม่มาอย่างน้อย 3 เดือน เจ้าหน้าที่สัมภาษณ์ตัวต่อตัว ได้ผู้ตอบ 1,744 คน เป็นผู้หญิง 936 คน และผู้ชาย 808 คน จากนั้นถ่วงน้ำหนักให้แทนประชากรของจังหวัด
ผู้วิจัยถามว่าในสามเดือนที่ผ่านมาใช้ถุงยางอนามัยเพื่อป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์บ่อยแค่ไหน คนที่ตอบว่าใช้เป็นส่วนใหญ่หรือทุกครั้งนับเป็นผู้ใช้ประจำ ผลรวมคือร้อยละ 4.8 ของคนที่เคยมีเพศสัมพันธ์ แยกเป็นผู้ชายร้อยละ 6.6 และผู้หญิงร้อยละ 3.1
ผู้วิจัยประมาณด้วยว่าร้อยละ 65.8 ของประชากรเชียงใหม่ในช่วงอายุที่สำรวจ มีเพศสัมพันธ์ในสามเดือนก่อนตอบ
| ช่วงอายุ | มีเพศสัมพันธ์ในสามเดือนก่อนตอบ (ร้อยละของคนช่วงอายุนั้น) | ใช้ถุงยางอนามัยเป็นประจำ (ร้อยละของคนที่เคยมีเพศสัมพันธ์) |
|---|---|---|
| 15 ถึง 19 ปี | 13.2 | 20.5 |
| 20 ถึง 29 ปี | 51.0 | 12.8 |
| 30 ถึง 39 ปี | 76.0 | 7.1 |
| 40 ถึง 49 ปี | 80.6 | 2.7 |
| 50 ถึง 59 ปี | 72.1 | 2.8 |
| 60 ปีขึ้นไป (สำรวจถึงอายุ 64 ปี) | 52.3 | 1.4 |
ผู้วิจัยรายงานช่วงความไม่แน่นอนของร้อยละ 20.5 ในกลุ่มอายุ 15 ถึง 19 ปีไว้กว้าง ตั้งแต่ร้อยละ 7.4 ถึง 45.3
ตัวเลขนี้บอกอะไร และไม่ได้บอกอะไร
ผู้วิจัยเขียนข้อจำกัดของงานไว้เอง งานนี้เก็บข้อมูลครั้งเดียว จึงสรุปเรื่องเหตุและผลไม่ได้ คำว่าใช้ประจำรวมคนที่ตอบว่าใช้เป็นส่วนใหญ่ไว้ด้วย และงานนี้ไม่ได้ประเมินว่าใช้ถูกวิธีหรือไม่ การสัมภาษณ์ตัวต่อตัวอาจทำให้คำตอบคลาดเคลื่อน และกลุ่มที่เข้าถึงยากมีโอกาสถูกนับน้อยกว่าจริง
อีกข้อคือ งานนี้ไม่ได้เก็บข้อมูลว่าคู่เป็นคู่ประจำหรือคู่ชั่วคราว ไม่ได้ถามเรื่องเพศวิถี และไม่ได้ถามประวัติโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ ผู้เขียนอ่านว่าตัวเลขการใช้ถุงยางที่ต่ำยังบอกไม่ได้ว่าคนกลุ่มไหนมีโอกาสรับเชื้อมากหรือน้อย ร้อยละของการใช้ประจำคิดจากคนที่เคยมีเพศสัมพันธ์ และตารางไม่ได้บอกชัดว่ารวมคนที่ไม่ได้มีเพศสัมพันธ์ในสามเดือนนั้นด้วยหรือไม่
เมื่อดูปัจจัยที่เกี่ยวข้องในกลุ่มที่มีเพศสัมพันธ์ในสามเดือนก่อนตอบ ผู้วิจัยพบว่ากลุ่มที่รายงานการใช้ถุงยางอนามัยเป็นประจำมากกว่ามี เช่น คนโสดและคนที่มีรายได้สูงกว่า ส่วนเขตเมืองกับเขตชนบทไม่ต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ ผู้วิจัยเขียนว่าราคาถุงยางอนามัยอาจเป็นอุปสรรคข้อหนึ่ง
กลุ่มอายุ 30 ปีขึ้นไป ผู้วิจัยอ่านตัวเลขอย่างไร
ตารางของปี 2557 บอกว่าคนเชียงใหม่อายุ 30 ถึง 59 ปี มากกว่าร้อยละ 70 มีเพศสัมพันธ์ในสามเดือนก่อนตอบ ขณะที่การใช้ถุงยางอนามัยเป็นประจำของกลุ่มอายุ 40 ถึง 59 ปีอยู่ที่ไม่ถึงร้อยละ 3 ของคนที่เคยมีเพศสัมพันธ์ ผู้วิจัยเขียนถึงกลุ่มอายุ 30 ถึง 50 ปีว่า เป็นไปได้ที่คนวัยนี้มีแนวโน้มแต่งงานหรือมีคู่ประจำมากกว่า จึงใช้ถุงยางน้อยหรือไม่ใช้เลย
ผู้วิจัยเขียนต่อว่า ยังมีโอกาสส่งต่อโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ให้คู่ประจำได้ ถ้าเคยรับเชื้อมาจากคู่คนก่อน และเสนอว่าความรู้เรื่องเพศสัมพันธ์ที่ปลอดภัยควรได้รับการส่งเสริมต่อเนื่องตลอดช่วงชีวิต
คู่ที่อยู่ด้วยกันมานาน เปิดเรื่องการป้องกันและการตรวจจากตรงไหน
ผู้วิจัยอ้างงานวิจัยในคนหนุ่มสาวภาคเหนือของไทยที่ตีพิมพ์ปี 2554 ว่า ผู้หญิงบางคนต่อรองให้คู่ใช้ถุงยางอนามัยไม่ได้ เพราะเคารพการตัดสินใจของฝ่ายชาย หรือเคยมีประสบการณ์ไม่สบายใจหลังขอให้คู่ใช้ถุงยางอนามัย ข้อนี้เป็นคำเล่าของผู้วิจัยถึงงานอีกชิ้น ซึ่งชื่อเรื่องบอกว่าศึกษาคนหนุ่มสาว ผู้เขียนไม่ได้เปิดอ่านงานต้นทาง
ข้อเสนอต่อไปนี้เป็นของผู้เขียน ไม่ได้มาจากงานสำรวจ การเปิดเรื่องด้วยการชวนไปตรวจ พูดได้โดยไม่ต้องกล่าวหาอีกฝ่าย ตัวอย่างประโยคที่ผู้เขียนเรียบเรียงเอง "เราอยากไปตรวจสุขภาพทางเพศด้วยกันสักครั้ง แล้วค่อยคุยกันเรื่องการป้องกัน" ไม่มีประโยคไหนรับประกันว่าอีกฝ่ายจะตอบรับ จะบอกผลของตัวเองกับคู่หรือไม่เป็นการตัดสินใจของแต่ละคน และถามเจ้าหน้าที่ได้ว่าผลตรวจบอกอะไรได้แค่ไหน ถ้าการคุยทำให้รู้สึกไม่ปลอดภัย ให้ปรึกษาเจ้าหน้าที่ของหน่วยบริการได้โดยไม่ต้องพาคู่มาด้วย
อ่านเรื่องการตรวจต่อได้ที่ การตรวจโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ : สำคัญอย่างไร? ตรวจอะไรได้บ้าง?
สิทธิรับถุงยางอนามัยฟรีของ สปสช. รับทางไหน และแนวทางไทยให้สวมเมื่อไร
หน้าคู่มือผู้ใช้สิทธิของสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) ที่ผู้เขียนเปิดอ่านเมื่อ 7 ตุลาคม 2569 เขียนว่า หญิงและชายไทยวัยเจริญพันธุ์อายุ 15 ปีขึ้นไป รับถุงยางอนามัยได้ครั้งละ 10 ชิ้นต่อคนต่อสัปดาห์ ไม่เกิน 52 ครั้งต่อคนต่อปี จองผ่านแอปเป๋าตังแล้วเลือกหน่วยบริการ คนที่ไม่มีสมาร์ตโฟนแสดงบัตรประจำตัวประชาชนที่หน่วยบริการในระบบของ สปสช. ได้ เช่น โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล โรงพยาบาลรัฐ คลินิก และร้านยา
หน้านั้นไม่ได้ระบุรายชื่อหน่วยบริการในเชียงใหม่ บทความนี้จึงไม่ระบุจุดรับ ให้ดูรายชื่อหน่วยบริการในแอปหรือบนเว็บไซต์ของ สปสช.
เรื่องวิธีใช้ ภาคผนวกของแนวทางการดูแลรักษาโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ของไทย พ.ศ. 2567 เขียนว่าการสวมถุงยางอนามัยเฉพาะตอนใกล้หลั่งเป็นความเข้าใจผิด เพราะโรคติดต่อได้ทันทีเมื่อสอดใส่โดยไม่สวม แนวทางให้ใส่ตั้งแต่เริ่มแรกของการมีเพศสัมพันธ์ในทุกช่องทาง อ่านต่อได้ที่ ถุงยางอนามัย : เกราะป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ และการตั้งครรภ์ที่ปลอดภัย
อ่านต่อได้ที่หน้า สุขภาพทางเพศและการสื่อสารอย่างปลอดภัย ของมูลนิธิเพื่อรัก (Love Foundation)
คำถามที่พบบ่อย
งานสำรวจปี 2557 ยังใช้อ้างถึงคนเชียงใหม่วันนี้ได้ไหม
ผู้เขียนเห็นว่าใช้เป็นภาพพื้นหลังได้ ไม่ใช่ตัวเลขของวันนี้ ผู้เขียนไม่พบงานสำรวจระดับจังหวัดที่ใหม่กว่านี้ในแหล่งที่เปิดอ่าน
ตัวเลขนี้แปลว่าเชียงใหม่ต่างจากจังหวัดอื่นไหม
งานนี้สำรวจเชียงใหม่จังหวัดเดียว ไม่ได้เทียบกับจังหวัดอื่น ผู้วิจัยเทียบไว้เพียงว่าผลใกล้กับงานสำรวจระดับประเทศปี 2549 ซึ่งพบว่าผู้ชายไทยราวร้อยละ 6.6 ใช้ถุงยางอนามัยเป็นประจำกับคู่ประจำ
มีคู่ประจำแล้ว งานสำรวจบอกว่าควรป้องกันต่อไหม
งานสำรวจไม่ได้ตอบคำถามนี้ ผู้วิจัยเขียนเพียงว่ายังมีโอกาสส่งต่อโรคให้คู่ประจำได้ถ้าเคยรับเชื้อมาจากคู่คนก่อน ผู้เขียนเสนอให้ทั้งคู่ไปตรวจ และถามเจ้าหน้าที่ว่าผลตรวจบอกอะไรได้แค่ไหนก่อนตัดสินใจร่วมกัน
อายุเกิน 50 ปีแล้ว ยังใช้สิทธิของ สปสช. ข้อนี้ได้ไหม
หน้าของ สปสช. เขียนว่ากลุ่มเป้าหมายคือหญิงและชายไทยวัยเจริญพันธุ์อายุ 15 ปีขึ้นไป ไม่ได้ระบุอายุสูงสุด หน้านั้นให้สอบถามเพิ่มที่หมายเลข 1330 ของ สปสช. ซึ่งระบุว่าเปิดตลอด 24 ชั่วโมง
มาเรียนหรือทำงานที่เชียงใหม่ ทะเบียนบ้านอยู่จังหวัดอื่น รับได้ไหม
หน้าของ สปสช. ที่เปิดอ่านไม่ได้เขียนเงื่อนไขเรื่องทะเบียนบ้าน ขั้นตอนในแอปให้ผู้ใช้เลือกหน่วยบริการเอง ถ้าไม่แน่ใจให้ถามที่หมายเลข 1330
สรุป
- งานสำรวจทั้งจังหวัดเชียงใหม่ปี 2557 กับผู้ตอบ 1,744 คน ประมาณว่าร้อยละ 4.8 ของคนที่เคยมีเพศสัมพันธ์ใช้ถุงยางอนามัยเป็นประจำในสามเดือนก่อนตอบ
- งานนี้ไม่ได้ถามชนิดของคู่ ผู้เขียนอ่านว่าตัวเลขบอกภาพรวม ไม่ได้บอกว่าใครมีโอกาสรับเชื้อมากหรือน้อย
- ผู้วิจัยเขียนว่าในปี 2557 คนเชียงใหม่อายุ 30 ปีขึ้นไปส่วนใหญ่มีเพศสัมพันธ์ในสามเดือนก่อนตอบ และเสนอให้ส่งเสริมความรู้เรื่องเพศสัมพันธ์ที่ปลอดภัยตลอดช่วงชีวิต
- หน้าของ สปสช. ที่เปิดอ่านเมื่อ 7 ตุลาคม 2569 เขียนว่าหญิงและชายไทยวัยเจริญพันธุ์อายุ 15 ปีขึ้นไป รับถุงยางอนามัยได้ครั้งละ 10 ชิ้นต่อคนต่อสัปดาห์ ไม่เกิน 52 ครั้งต่อคนต่อปี ผ่านแอปเป๋าตังหรือบัตรประจำตัวประชาชน
หมายเหตุ บทความนี้ให้ข้อมูลความรู้ทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัย และไม่ใช่คำแนะนำการใช้ยาเฉพาะบุคคล เรื่องยาและการรักษาเป็นการตัดสินใจร่วมกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลคุณ ไม่ควรซื้อ เริ่ม หยุด หรือปรับยาด้วยตัวเอง หากมีข้อสงสัยเกี่ยวกับสุขภาพของตัวเอง ปรึกษาเจ้าหน้าที่สาธารณสุขหรือคลินิกใกล้บ้านได้เสมอ



